Material analysis of the work Rerum per octennium in Brasília [...] of Gaspar Barléu

perspectives on the individualization of copies produced in the Early Modern

Authors

DOI:

https://doi.org/10.1590/1808-5245.32.148269

Keywords:

rare books, material bibliography, provenance records, Gaspar Barléu, early modern history

Abstract

This study investigates how production and circulation characteristics individualize early modern book copies by analyzing nine digitized copies of Gaspar Barléu’s Rerum per octennium in Brasilia [...], 1647. The research compared copies from eight libraries, four Brazilian and four foreign. Material analysis revealed that all copies possess at least three distinctive elements. Differences include variations in bindings, positioning and absence of engravings, pages or gathered sheets, among others. Furthermore, provenance marks such as stamps, signatures, bookplates, and handwritten annotations confer uniqueness to each copy. The study concludes that detailed material description is fundamental for the individualization of rare books, adding informational, social, and historical value to collections. The research also highlights the importance of complete and high-quality digitization for the proper analysis of these artifacts.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Raphael Diego Greenhalgh, Universidade de Brasília

Possui Pós-doutorado em Ciência da Informação (2020) pela Universidade Federal Fluminense (UFF), Doutorado em CI (2014) e graduação em Biblioteconomia (2008) pela Universidade de Brasília (UnB). Foi agraciado com o Prêmio Capes de Teses edição 2015. A partir de 2008, tornou-se bibliotecário da Coleção de Obras Raras da Biblioteca Central da UnB. Foi editor convidado do Dossiê Coleções Especiais da revista Biblos, da Universidade Federal do Rio Grande (FURG), publicado em 2022, membro do Grupo de Trabalho sobre Patrimônio Bibliográfico e Documental do Conselho Federal de Biblioteconomia (CFB), em 2021, e membro do Conselho Técnico Assessor do Grupo de Trabalho de Tráfico Ilícito do Patrimônio Documental (GTTIPD), no âmbito da Associação Latino Americana de Arquivos (ALA). Possui experiência na área de Ciência da Informação, com ênfase em Biblioteconomia, atuando principalmente nos seguintes temas: obras raras, coleções especiais, segurança contra roubo e furto do patrimônio bibliográfico e documental, seleção de livros raros, história do livro, censura a livros e à imprensa, colecionismo, ex-líbris e marcas de proveniência.

References

ARAÚJO, André Melo. O artefato impresso na Época Moderna: forma e materialidade dos produtos da prensa manual preservados no acervo de obras raras da Biblioteca Central da Universidade de Brasília. Anais do Museu Paulista: História e Cultura Material, São Paulo, v. 29, p. 1-51, 2021. Disponível em: https://doi.org/10.1590/1982-02672021v29e19. Acesso em: 5 dez. 2025.

ARAÚJO, André Melo. O conhecimento impresso: práticas editoriais e estratégias comerciais nos manuais de impressão da Época Moderna. Varia História, Belo Horizonte, v. 36, n. 70, p. 53-90, 2020. Disponível em: https://doi.org/10.1590/0104-87752020000100003. Acesso em: 5 dez. 2025.

ARAÚJO, Diná Marques Pereira. A materialidade do impresso Prodigiosa Lagoa da Biblioteca do Instituto Cultural Amilcar Martins. In: MARTINS FILHO, Amilcar Vianna; SILVA, Vera Alice Cardoso (org.). Milagre no sertão de Minas: a prodigiosa lagoa. Belo Horizonte: Instituto Cultural Almicar Martins, 2022. p. 37-44.

ARAÚJO, Diná Marques Pereira; CARVALHO, Wellington Marçal; PONTELO, Anália Graças Gandini. Livros raros e descrição bibliográfica: considerações sobre capacitação profissional no Sistema de Bibliotecas da Universidade Federal de Minas Gerais. Código 31, Belo Horizonte, v. 2, n. 2, p. 28-39, 2024. Disponível em: https://doi.org/10.70493/cod31.v2i2.9803. Acesso em: 5 dez. 2025.

ARAÚJO, Diná Marques Pereira; REIS, Alcenir Soares. Bibliotecas, bibliofilia e bibliografia: alguns apontamentos. InCID: Revista de Ciência da Informação e Documentação, São Paulo, v. 7, p. 183-201, 2016. Disponível em: https://doi.org/10.11606/issn.2178-2075.v7iespp183-201. Acesso em: 5 dez. 2025.

BARLÉU, Gaspar. Rerum per octennium in Brasilia et alibi nuper gestarum, sub praefectura illustrissimi comitis I. Mavritii Nassoviae, &c. comitis, nunc Vesaliae Gubernatoris & Equitatus Foederatorum Belgii Ordd. sub Avriaco Ductoris, historia. Amstelodami [Amsterdã]: Typographeio Ioannis Blaev, M. DC. XLVII [1647].

BIBLIOTHÈQUE MUNICIPALE DE LYON. Catalogue. Fiche détaillée: Rerum per octennium in Brasilia […]. Lyon: BmL, 2025.

BRASIL. Congresso Nacional. Câmara dos Deputados. Biblioteca da Câmara dos Deputados. Catálogo de obras raras: Rerum per octennium in Brasilia […]. Brasília: Coordenação de Publicações, 2000.

CALDEIRA, Paulo Terra; ARAÚJO, Diná Marques Pereira. Dossiê de análise de um livro raro da Coleção Brasiliana da Universidade Federal de Minas Gerais. In: ENCUENTRO NACIONAL DE INSTITUCIONES CON FONDOS ANTIGUOS Y RAROS, 2., 2013, Buenos Aires. Anais […]. Buenos Aires, 2013.

DAIGLE, Bradley J. The digital transformation of special collections. Journal of Library Administration, London, v. 52, n. 3-4, p. 244-264, 2012. Disponível em: https://doi.org/10.1080/01930826.2012.684504. Acesso em: 5 dez. 2025.

GASKELL, Philip. A new introduction to bibliography. New Castle: Oak Knoll Press, 2015.

GESTEIRA, Heloisa Meireles. Rerum per octennium in Brasilia et alibi nuper gestarum. In: ARAÚJO, André Melo; LOURENÇO, Néria; GREENHALGH, Raphael Diego (org.). Obras raras da Biblioteca Central da Universidade de Brasília: séculos XVI e XVII. Brasília: Ed. Universidade de Brasília, 2024. p. 103-107.

GREENHALGH, Raphael Diego; MANINI, Miriam Paula. Análise bibliológica: ferramenta de segurança em coleções de livros raros. Encontros Bibli: Revista Eletrônica de Biblioteconomia e Ciência da Informação, Florianópolis, v. 20, n. 42, p. 17-29, 2015. Disponível em:

https://doi.org/10.5007/1518-2924.2015v20n42p17. Acesso em: 5 dez. 2025.

GREENHALGH, Raphael Diego. Homero Pires: o colecionismo bibliográfico e as marcas de proveniência. Em Questão, Porto Alegre, v. 28, n. 1, p. 402-431, 2022. Disponível em: https://doi.org/10.19132/1808-5245281.402-431. Acesso em: 5 dez. 2025.

GUILD, Reuben; ALVARES JÚNIOR, Laffayete Souza; SALDANHA, Gustavo Silva (trad.). A bibliografia como ciência: [Tradução do artigo de GUILD, Reuben A. Bibliography as science. American Library Journal, v. 1, n. 2-3, p. 67-69, nov. 1876.]. Perspectivas em Ciência da Informação, Belo Horizonte, v. 22, n. esp., p. 199-202, 2017. Disponível em: https://doi.org/10.1590/1981-5344/3241. Acesso em: 5 dez. 2025.

JOHN CARTER BROWN LIBRARY. Catalogue data: Rerum per octennium in Brasilia […]. Providence: JCB, 2025.

LOPES, Ana Julia; GONÇALVES, Maison Roberto Mendonça; RODRIGUES, Marcia Carvalho. Marcas de proveniência bibliográfica: desenvolvimento de ferramentas para seu armazenamento e reconhecimento. In: SEMANA ACADÊMICA, 22., 2021, Rio Grande; FÓRUM DE EGRESSOS, 1., 2020, Rio Grande. Anais [...]. Rio Grande: FURG, 2021.

MCCORMACK, Allison; WITTMANN, Rachel. Rarely analyzed: the relationship between digital and physical rare books collections. Information Technology and Libraries, Michigan, v. 41, n. 2, p. 1-13, 2022. Disponível em: https://doi.org/10.6017/ital.v41i2.13415. Acesso em: 5 dez. 2025.

MCKITTERICK, David. The invention of rare books: private interest and public memory, 1600-1840. New York: Cambridge Universty Press, 2018.

MORAES, Rubens Borba. Bibliographia brasiliana: livros raros sobre o Brasil publicados desde 1504 até 1900 e obras de autores brasileiros do período colonial. São Paulo: Edusp, 2010.

MORAES, Rubens Borba. O bibliófilo aprendiz. 4. ed. Brasília: Briquet de Lemos, 2005.

PINHEIRO, Ana Virginia. Catalogação de livros raros: proposta de metodologia de formalização de notas especiais para difusão, recuperação e salvaguarda. Anais da Biblioteca Nacional, Rio de Janeiro, v. 131, p. 185-213, 2014.

PINHEIRO, Ana Virgínia. Metodologia para inventário de acervo antigo. Anais da Biblioteca Nacional, Rio de Janeiro, v. 123, p. 9-31, 2007.

RODRIGUES, Alessandra Hermógenes; CALHEIROS, Mariana Fernandes; COSTA, Patrícia Silva. Análise bibliológica de livros raros: a preservação ao “pé da letra”. Anais da Biblioteca Nacional, Rio de Janeiro, v. 123, p. 33-47, 2007.

SANTOS, Fausto Henrique. Metodologia aplicada em museus. São Paulo: Ed. Mackenzie, 2000.

SUDATTI NETO, Reinaldo. A visão de Gaspar Barleu sobre a fase holandesa no Brasil e o papel das obras de Piso e Margrave. 2010. Dissertação (Mestrado em História da Ciência) - Pontifícia Universidade Católica de São Paulo, São Paulo, 2010.

WERNER, Sarah. Studying early printed books, 1450-1800: a practical guide. Hoboken: Wiley-Blackwell, 2019.

Published

2026-03-09

How to Cite

GREENHALGH, Raphael Diego. Material analysis of the work Rerum per octennium in Brasília [...] of Gaspar Barléu: perspectives on the individualization of copies produced in the Early Modern. Em Questão, Porto Alegre, v. 32, 2026. DOI: 10.1590/1808-5245.32.148269. Disponível em: https://seer.ufrgs.br/index.php/EmQuestao/article/view/148269. Acesso em: 30 oct. 2026.

Issue

Section

Article

Most read articles by the same author(s)

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.